Czy koty płaczą? Wyjaśniamy przyczyny i objawy

Widzisz kota z mokrymi oczami i zastanawiasz się, czy właśnie przeżywa smutek jak człowiek? A może martwi Cię, że kot płacze w nocy i brzmi jak dziecko? Z tego artykułu dowiesz się, czy koty naprawdę płaczą, co oznaczają kocie łzy i jak rozpoznać smutek u kota.

Czy koty naprawdę płaczą?

Pytanie „czy koty płaczą?” pojawia się zwykle wtedy, gdy widzisz załzawione oczy albo słyszysz przeciągłe, żałosne miauczenie. U ludzi płacz oznacza łzy i silne emocje. U kotów te dwie rzeczy rozdzielają się bardzo wyraźnie. Łzy u kota nie są objawem smutku, a typowy „płacz” ma przede wszystkim postać wokalizacji, czyli dźwięków kierowanych do człowieka.

Kocie oczy produkują łzy przez cały czas, żeby nawilżyć i chronić gałkę oczną. Kiedy dochodzi do choroby, urazu lub zablokowania kanalików łzowych, płyn nie odpływa prawidłowo i zaczyna spływać po mordce. Wtedy opiekun widzi „płaczącego” kota, chociaż źródłem problemu jest zwykle stan zapalny lub podrażnienie oka, a nie przeżycie emocjonalne.

Jak koty wyrażają emocje?

Koty mają bardzo bogaty świat uczuć i potrafią odczuwać radość, strach, smutek, żal, tęsknotę. Nie pokazują ich jednak w taki sam sposób jak człowiek. Ich płacz to głos, ciało i zachowanie, a nie łzy. Dorosłe koty praktycznie nie miauczą do siebie nawzajem. Używają miauczenia głównie wtedy, gdy komunikują się z ludźmi, co potwierdzają liczne obserwacje behawiorystów.

Bardzo wiele kotów „dopasowuje” swój głos do naszych reakcji. Uczą się, że piskliwy, zawodzący dźwięk – przypominający płacz niemowlaka – natychmiast wyciąga człowieka z łóżka lub z kanapy. Ten płacz może oznaczać ból, lęk, głód, nudę albo po prostu chęć zwrócenia uwagi. Dźwięki są też wspierane przez mowę ciała: ułożenie ogona, uszu, wibrysów i oczu.

Dlaczego mówimy, że kot „płacze jak dziecko”?

Badacze zachowania zwierząt zwracają uwagę na ciekawy fakt: koty potrafią modulować głos w taki sposób, by trafić w częstotliwości szczególnie silnie działające na człowieka. To te same częstotliwości, które ma płacz niemowlęcia. Nic dziwnego, że kocie zawodzenie wyrywa z głębokiego snu szybciej niż budzik.

W praktyce oznacza to, że płacz kota jest skuteczną strategią komunikacji. Kot „krzyczy” wtedy, gdy chce coś dostać, gdy odczuwa dyskomfort albo gdy boi się samotności. Dla opiekuna jest to sygnał, że z kotem trzeba się zająć, ale nie mówi on jeszcze, czy problemem jest głód, choroba czy na przykład lęk separacyjny.

Koty płaczą głosem, a nie łzami – łzy u kota prawie zawsze oznaczają problem zdrowotny, a nie smutek.

Skąd biorą się łzy w oczach kota?

Skoro łzy nie są wynikiem smutku, to co sprawia, że oczy kota stają się wilgotne, zaczerwienione lub pojawia się brunatna „smużka” pod okiem? Źródłem są zwykle choroby oczu, alergie, urazy albo budowa anatomiczna pyszczka. Łzawiące oczy u kota to sygnał, że potrzebna jest obserwacja, a często także badanie u lekarza weterynarii.

Alergie

U kotów alergie nie należą do rzadkości. Mogą dotyczyć pyłków roślin, roztoczy, pleśni, kurzu, ale też detergentów używanych w domu czy kosmetyków opiekuna. Oczy wtedy łzawią, mogą być lekko zaczerwienione, a kot częściej je pociera łapką albo mruży. Nierzadko dochodzi do kichania czy wodnistego kataru.

W miastach dochodzi jeszcze jeden czynnik: zanieczyszczenie powietrza. Smog i pyły zawieszone drażnią wrażliwą powierzchnię oka, co u niektórych zwierząt wywołuje przewlekłe łzawienie. W takich przypadkach ważne jest ustalenie alergenu i ograniczenie kontaktu kota z tym czynnikiem tak bardzo, jak się da.

Infekcje i koci katar

Bardzo często przyczyną łzawienia są infekcje bakteryjne lub wirusowe. Typowe schorzenia to zapalenie spojówek oraz koci katar, który mimo niewinnej nazwy potrafi być naprawdę ciężką, przewlekłą chorobą. Wydzielina z oka zmienia wtedy kolor, gęstnieje, może stać się śluzowa albo ropna, a niekiedy dotyczy tylko jednego oka.

Drobnoustroje, które powodują takie infekcje, obecne są w środowisku: w wodzie, na podłodze, na butach człowieka. Dlatego nawet starannie pielęgnowany, niewychodzący kot może „złapać” chorobę. Lekarz weterynarii zwykle zaleca wtedy wymaz z oka, a następnie krople, maści lub antybiotyk, w cięższych przypadkach także zastrzyki.

Urazy mechaniczne i ciała obce

Kocia ciekawość kończy się niekiedy urazem. Wspinanie się po meblach, skakanie w krzaki, polowanie na zabawkę pod kanapą – wszystko to sprzyja drobnym uszkodzeniom oczu. Wystarczy zahaczenie o gałąź, drobinka piasku, jeden włos w oku albo kawałek kurzu, by na powierzchni spojówki powstało podrażnienie.

Oko reaguje wtedy w prosty sposób: produkuje więcej łez, żeby wypłukać zanieczyszczenie. Jeżeli uszkodzenie jest niewielkie, łzawienie może samoistnie ustąpić w ciągu kilku dni. Gdy jednak widzisz silne zaczerwienienie, mrużenie oka, obrzęk powiek albo kot nie pozwala dotknąć okolicy oczu, trzeba jak najszybciej pojechać do weterynarza, bo możliwe jest uszkodzenie rogówki.

Budowa pyszczka i długość sierści

Nie wszystkie koty mają taką samą anatomię głowy. Rasy o bardzo spłaszczonym pyszczku, jak pers czy egzotyk, mają często zbyt wąskie lub nieprawidłowo ułożone kanaliki łzowe. Łzy gorzej odpływają, więc widzisz stałe łzawienie i „ściek” pod okiem. Taki stan wymaga regularnego czyszczenia okolic oczu i częstszych kontroli u weterynarza.

Podobnie jest u kotów długowłosych. Dłuższa sierść wokół oczu łatwo wpada do worka spojówkowego i drażni jego powierzchnię. Dlatego koty z gęstą, długą szatą łzawią statystycznie częściej niż krótkowłose. W wielu przypadkach pomaga przycinanie włosków w okolicach oczu i codzienne delikatne czyszczenie tej okolicy specjalnymi płynami do oczu.

Czy kot może być smutny?

Czy brak łez oznacza, że kot nie przeżywa smutku? Charles Darwin już w XIX wieku opisywał w książce „Wyraz uczuć u człowieka i zwierząt”, że emocje zwierząt są zaskakująco podobne do naszych. Nowsze badania, m.in. neurobiologa Marca Bekoffa z University of Colorado, pokazują, że u psów (a pośrednio także u kotów) podczas przeżyć emocjonalnych aktywują się podobne obszary mózgu jak u człowieka.

W praktyce oznacza to, że kot może tęsknić za opiekunem, przeżywać żałobę po śmierci człowieka lub innego kota, odczuwać lęk przy zmianie miejsca zamieszkania. Smutek odbiera mu energię, zmienia zachowanie, wpływa na apetyt i sen. Dla opiekuna wyzwaniem jest odczytanie tych sygnałów, bo kot nie powie wprost, co czuje.

Jak rozpoznać smutek u kota?

Smutek, lęk czy żałoba rzadko objawiają się u kota jednym, wyraźnym znakiem. Najczęściej jest to kombinacja kilku zmian w zachowaniu. Warto zwrócić uwagę na takie sygnały:

• kot wycofuje się i unika kontaktu lub, odwrotnie, nagle szuka go znacznie częściej,
• ma wyraźnie mniejszy apetyt albo całkiem odmawia jedzenia,
• nie chce się bawić zabawkami, które wcześniej uwielbiał,
• dużo śpi lub wygląda na wiecznie niespokojnego, często zmienia miejsca,
• wydaje płaczliwe, przeciągłe dźwięki, szczególnie nocą,
• zaniedbuje toaletę, przestaje się dokładnie wylizywać,
• może zacząć brudzić poza kuwetą lub drapać meble bardziej niż zwykle.

Takie objawy mogą wynikać zarówno z przeżyć emocjonalnych, jak i z choroby somatycznej. Dlatego nagła zmiana zachowania kota zawsze powinna skłonić do kontaktu z lekarzem weterynarii lub behawiorystą, zwłaszcza jeśli utrzymuje się dłużej niż kilka dni.

Nawet jeśli kot nie wylewa łez ze smutku, może bardzo cierpieć psychicznie – sygnałem jest jego zachowanie, a nie oczy.

Jak pomóc kotu, który „płacze”?

Kiedy widzisz łzy, słyszysz płaczliwe miauczenie albo zauważasz, że kot wygląda na przygnębionego, potrzebne jest podwójne działanie: wsparcie emocjonalne i opieka medyczna. Smutek pojawia się u kota szczególnie wtedy, gdy burzy się jego znany porządek świata. Dzieje się tak przy przeprowadzce, długiej nieobecności opiekuna, śmierci członka rodziny lub innym nagłym stresie.

Co zrobić, gdy kot ma łzy w oczach?

Najpierw warto ocenić, czy oprócz łez występują inne objawy. Jeśli kot ma gorączkę, mruży oko, miewa ropną wydzielinę, kicha albo trze łapką okolice oczu, potrzebna jest szybka wizyta w gabinecie. Gdy łzawienie jest lekkie, a zachowanie kota się nie zmieniło, można przez dzień lub dwa obserwować sytuację.

Do domowej, doraźnej opieki można sięgnąć po płyny do przemywania oczu dla kotów i delikatnie usunąć wydzielinę wacikiem z czystą wodą lub preparatem zaleconym przez lekarza. Nie stosuj popularnych „domowych sposobów” jak okłady z rumianku czy herbaty. U kotów bardzo często powodują one dodatkowe podrażnienie i mogą pogorszyć stan oka zamiast go poprawić.

• obserwuj, czy pojawia się zaczerwienienie spojówek lub obrzęk powiek,
• zauważ, czy wydzielina z oka zmienia kolor i konsystencję,
• sprawdzaj, czy kot normalnie je, pije i korzysta z kuwety,
• notuj, jak długo utrzymuje się łzawienie i czy dotyczy jednego czy obu oczu.

Jeśli łzy nie znikają lub stan się pogarsza, lekarz może zlecić badania, pobrać wymaz z oka i włączyć leki przeciwzapalne, antybiotyki lub środki przeciwwirusowe. Im szybciej zareagujesz, tym większa szansa, że nie dojdzie do trwałego uszkodzenia wzroku.

Jak złagodzić smutek i lęk u kota?

Gdy powodem „płaczu” jest nie tyle oko, co dusza, najlepiej pomagają trzy rzeczy: spokój, cierpliwość i stała rutyna dnia. Koty są silnie przywiązane do przewidywalności. Im więcej zmian, tym większy stres. Po stracie towarzysza, przeprowadzce czy zmianie trybu pracy opiekuna możesz wesprzeć kota w kilku prostych krokach.

W pierwszej kolejności uporządkuj dzień kota: karm o tych samych porach, zapewnij stałe godziny zabawy, nie zmieniaj gwałtownie rozkładu mebli ani miejsca kuwety. Rozmawiaj z kotem łagodnym głosem, reaguj na jego płaczliwe miauczenie, ale nie wzmacniaj zachowań lękowych nerwową reakcją. Spokojna obecność człowieka – nawet jeśli po prostu siedzisz obok i czytasz – bywa dla kota ogromnym wsparciem.

• wprowadź codzienną, krótką sesję zabawy zabawką na wędce,
• zadbaj o kryjówki i wysokie miejsca, gdzie kot czuje się bezpiecznie,
• zapewnij kilka kuwet i misek w domu, by uniknąć konfliktów między kotami,
• rozważ konsultację z behawiorystą, gdy smutek lub lęk utrzymuje się tygodniami.

Jeśli masz wątpliwości, czy „płacz” kota jest emocjonalny czy chorobowy, zachowaj jedną zasadę – najpierw wyklucz problem zdrowotny u weterynarza.