Dlaczego pies je kupy? Przyczyny i jak temu zapobiec

Widzisz, jak Twój pies łapczywie rzuca się na kupy na spacerze i nie wiesz, co z tym zrobić? Zastanawiasz się, czy to „tylko obrzydliwy nawyk”, czy już poważny problem zdrowotny? Z tego artykułu dowiesz się, dlaczego pies je kupy, jakie są główne przyczyny koprofagii i jak realnie temu zapobiec.

Co to jest koprofagia u psa?

Określenie koprofagia pochodzi z greki i dosłownie oznacza „jedzenie kału”. U psów obejmuje zarówno zjadanie własnych odchodów (autokoprofagia), jak i kup innych psów czy zwierząt, np. kotów, ptaków, a nawet ludzi (allokoprofagia). W świecie zwierząt nie jest to nic rzadkiego, ale u psa domowego niesie poważne ryzyko zdrowotne.

U królików czy niektórych gryzoni koprofagia jest potrzebna do życia, bo dzięki niej ponownie wykorzystują składniki odżywcze i bakterie jelitowe. U psów sytuacja wygląda inaczej. U szczeniąt takie zachowanie bywa przejściowe i ma związek z rozwojem flory jelitowej oraz naśladowaniem matki. U dorosłego psa ciągłe jedzenie kup to często sygnał choroby, niedoborów lub problemów behawioralnych.

Badania przeprowadzone na Uniwersytecie Kalifornijskim w Davis pokazały, że nawet co piąty pies może wykazywać skłonność do zjadania odchodów, a najczęściej wybierane są bardzo świeże kupy – nie starsze niż dwa dni.

U wilków i dzikich psowatych zjadanie kału bywa strategią obronną stada. Matki czyszczą legowisko szczeniąt, a dorosłe wilki usuwają świeże odchody chorych osobników, by ograniczyć rozprzestrzenianie pasożytów. U naszych psów część tych zachowań nadal podpowiada instynkt, ale dochodzą do tego dieta, choroby jelit i wpływ człowieka.

Dlaczego pies je kupy – najczęstsze przyczyny?

Przyczyny koprofagii zwykle nie są jednoznaczne. U jednego psa dominuje głód i niedobory, u innego dysbioza jelitowa, u kolejnego stres i błędy wychowawcze. Zawsze warto zacząć od zdrowia, bo wiele problemów medycznych daje objaw w postaci zjadania odchodów.

Niedobory w diecie i monotonne żywienie

Monotonna, tania karma o niskiej jakości, resztki z obiadu, dokarmianie byle czym – to prosta droga do niedoborów. Pies może mieć pełną miskę, a jego organizm wciąż „krzyczy” o witaminy i minerały. W takiej sytuacji zjada kał, bo świeże odchody zawierają enzymy trawienne, kwasy tłuszczowe oraz witaminy z grupy B i witaminę K.

Takie zachowanie szczególnie często widać u psów adoptowanych, po przejściach, psów z ulicy czy z kojców, które wcześniej jadły, co popadnie. Nawyk może utrzymywać się nawet po poprawie warunków, jeśli nie zadbasz o bogate żywienie i spokojny tryb życia.

Gdy chcesz wspomóc psa „od środka”, możesz wprowadzić do jadłospisu produkty bogate w witaminy i naturalne suplementy, takie jak:

• drożdże piwne jako źródło witamin z grupy B,
• zmielony owoc dzikiej róży dla witaminy C i K,
• kiszoną kapustę w niewielkich ilościach, bogatą w enzymy i probiotyczne bakterie,
• pełnowartościowe karmy bytowe zamiast tanich mieszanek zbożowych.

W wielu przypadkach lekarz zaleci preparaty witaminowo-mineralne, które pomagają zamknąć niedobory, na przykład mieszanki z cynkiem, żelazem i witaminami z grupy B. Dobrze zbilansowana dieta to jedna z najważniejszych metod ograniczenia koprofagii żywieniowej.

Choroby przewodu pokarmowego i zaburzenia wchłaniania

Jeśli pies je dużo, chudnie, ma obfitą, często luźną kupę i jednocześnie zjada odchody, pojawia się podejrzenie zaburzeń trawienia. U psów często diagnozuje się zewnątrzwydzielniczą niewydolność trzustki (EPI). Trzustka nie produkuje wtedy wystarczającej ilości enzymów, pokarm przechodzi przez jelita częściowo niestrawiony, a organizm pozostaje w stanie przewlekłego głodu.

Podobny efekt dają: zespół krótkiego jelita, przewlekłe zapalenia jelit, ciężkie inwazje pasożytów, a także choroby ogólnoustrojowe z polifagią, na przykład cukrzyca, niedoczynność tarczycy czy nadczynność kory nadnerczy. Pies zjada kupy, bo jego ciało bez przerwy „domaga się” kalorii i składników odżywczych.

W takich przypadkach weterynarz zwykle zaleca szerszą diagnostykę, która może obejmować:

1. badanie kliniczne i ocenę stanu odżywienia psa,
2. morfologię i biochemię krwi,
3. oznaczenie TLI (trypsinopodobnej immunoreaktywności) w kierunku EPI,
4. badanie stężenia witaminy B12 i kwasu foliowego,
5. badanie kału w kierunku pasożytów i dysbiozy.

Po wdrożeniu leczenia (np. enzymów trzustkowych, terapii choroby podstawowej, odrobaczenia) koprofagia u wielu psów wygasa samoistnie, bo ustaje głód i dyskomfort jelitowy.

Zaburzenia mikroflory jelitowej

Antybiotyki, chemioterapia, przewlekły stres, powtarzane „na ślepo” odrobaczanie – to wszystko mocno osłabia mikrobiom. W jelitach spada liczba dobrych bakterii, rośnie udział drobnoustrojów patogennych i pojawia się dysbioza. Psy często odczuwają to jako dyskomfort, wzdęcia, nieregularne stolce, a czasem właśnie potrzebę jedzenia odchodów innych zwierząt, bogatych w bakterie i resztki niestrawionego pokarmu.

Dlatego po każdej antybiotykoterapii warto od razu wprowadzić probiotyki i prebiotyki. U psów z nawracającą koprofagią dobrze sprawdzają się preparaty łączące kilka elementów:

Preparaty typu CoproVet, łączące probiotyki, prebiotyki, enzymy i ekstrakt z jukki, są tworzone właśnie z myślą o psach z koprofagią fizjologiczną – związaną z trawieniem i mikroflorą.

Głód, żarłoczność i wysiłek fizyczny

Niektóre psy jedzą kupy, bo po prostu ciągle są głodne. Dotyczy to psów na zbyt restrykcyjnej diecie odchudzającej, psów mocno eksploatowanych fizycznie (myśliwskie, zaprzęgowe, sportowe) oraz psów o ogromnym apetycie, w tym z genetyczną skłonnością do polifagii (np. część labradorów z delecją genu POMC).

Po intensywnym treningu organizm szuka szybkiego źródła energii. Jeśli pies nie dostanie wysokokalorycznego, dobrze strawnionego posiłku, może „ratować się” kupami znalezionymi na trasie spaceru. Z kolei po kuracjach glikokortykosteroidami często pojawia się tzw. żarłoczność polekowa, która sprzyja zjadaniu wszystkiego, co tylko pies znajdzie.

Koprofagia u szczeniąt – kiedy to norma, a kiedy problem?

Wiele młodych psów w pierwszych miesiącach życia zjada odchody i szybko z tym kończy. Nie zawsze jest to od razu powód do paniki. Uważna obserwacja pozwala odróżnić zwykłą ciekawość od zachowania, które może utrwalić się na lata.

Naturalne zachowania szczeniąt

Psia matka zwykle przez pierwsze tygodnie zjada odchody szczeniąt, by utrzymać legowisko w czystości i usunąć zapachy mogące zwabić drapieżniki. Szczenię, które widzi takie zachowanie, zaczyna je naśladować. Do tego dochodzi ogromna ciekawość świata. Kał pachnie intensywnie, ma inną konsystencję niż karma i dla wielu maluchów jest po prostu „nową zabawką do sprawdzenia pyskiem”.

U części szczeniąt koprofagia pomaga też w budowaniu flory jelitowej. Bakterie z kału przyspieszają kolonizację jelit i stabilizują trawienie. Zwykle takie zachowanie słabnie około 5–6 miesiąca życia, kiedy dieta jest uregulowana, a mikrobiom dojrzeje.

Kiedy u szczeniaka trzeba reagować?

Niepokojące jest, gdy szczeniak:

• zjada kupy bardzo często i kompulsywnie,
• ma biegunki, wymioty, wyraźnie chudnie lub słabo rośnie,
• zjada głównie kał innych zwierząt z niewiadomego źródła,
• je odchody mimo sytych posiłków i dodatkowych przekąsek.

W takich sytuacjach trzeba połączyć dwie rzeczy: pełną diagnostykę u lekarza weterynarii i spokojny, konsekwentny trening z opiekunem. Wczesna reakcja zmniejsza ryzyko, że koprofagia stanie się stałym, utrwalonym nawykiem.

Czy koprofagia jest niebezpieczna?

Z punktu widzenia człowieka problemem jest wstręt i nieprzyjemny zapach. Dla psa zagrożenie bywa o wiele poważniejsze. Zjadając odchody, może przyjąć nie tylko bakterie i pasożyty, ale też resztki leków, narkotyków czy toksycznych substancji obecnych w kale innych gatunków.

Do chorób i powikłań, które mogą pojawić się u psów jedzących kupy, należą między innymi:

• inwazje pasożytnicze – glisty, tasiemce, giardie, tęgoryjce,
• choroby zakaźne, takie jak parwowiroza czy toxoplazmoza,
• zatrucia po zjedzeniu kału zwierząt leczonych silnymi lekami,
• zapaść lub śmierć po zjedzeniu kupy osoby uzależnionej od narkotyków.

Ryzyko dotyczy też ludzi, zwłaszcza dzieci. Część pasożytów odzwierzęcych jest groźna dla człowieka, dlatego regularne odrobaczanie psa, badanie kału i sprzątanie odchodów to kwestia bezpieczeństwa całej rodziny.

Zdrowie Twojego psa bardzo mocno łączy się ze zdrowiem Twoim i domowników – koprofagia zwiększa ryzyko kontaktu z jajami pasożytów w otoczeniu, ogrodzie i domu.

Jak oduczyć psa jedzenia kup?

Nie istnieje jedna „magiczna sztuczka”. Skuteczne działanie zawsze łączy trzy elementy: diagnostykę medyczną, korektę żywienia i pracę behawioralną. Zaczyna się od ustalenia przyczyny, a dopiero potem wprowadza ćwiczenia i suplementy.

Badania i konsultacja z lekarzem weterynarii

Pierwszy krok to wizyta u lekarza. Zwłaszcza gdy koprofagii towarzyszą biegunki, wymioty, spadek masy ciała czy matowa sierść. Weterynarz może zlecić:

badanie kału, morfologię i biochemię krwi, testy TLI, ocenę poziomu witaminy B12 i kwasu foliowego oraz badania w kierunku chorób ogólnoustrojowych. Jeśli znajdzie chorobę podstawową, po jej wyleczeniu często znika również nawyk jedzenia odchodów, bo przyczyna przestaje działać.

Wspólnie z lekarzem możesz omówić też wprowadzenie probiotyków, enzymów trawiennych lub specjalistycznych preparatów przeciw koprofagii – szczególnie u psów po antybiotykoterapii i z nawracającymi problemami jelitowymi.

Zmiana diety i suplementacja

Dieta psa z koprofagią powinna być:

• pełnowartościowa i zbilansowana pod względem białka, tłuszczu, witamin i minerałów,
• dostosowana do wieku, poziomu aktywności i stanu zdrowia,
• urozmaicona – monodieta na taniej karmie sprzyja niedoborom,
• uzupełniona o naturalne źródła witamin i enzymów.

Często wprowadza się karmienie mieszane (mokre + suche), bogatsze karmy bytowe, a w razie potrzeby preparaty multiwitaminowe. U wielu psów dobrze sprawdza się stopniowe dodawanie probiotyków, drożdży, owoców dzikiej róży i preparatów z bromelainą, które poprawiają trawienie białek.

Trening „zostaw” i praca z behawiorystą

Nawet najlepiej dobrana dieta nie pomoże, jeśli pies od lat traktuje kupy jak łup albo sposób na przyciągnięcie uwagi. Tu wchodzi rola treningu. Najskuteczniejszy jest trening pozytywny, oparty na nagradzaniu za prawidłową reakcję, bez kar i krzyku.

Szkolenie zwykle przebiega etapami:

1. Nauka komendy „zostaw” na zabawkach, które pies ma oddawać lub omijać.
2. Przejście do jedzenia – pies uczy się rezygnować z przysmaku na sygnał opiekuna.
3. Zastosowanie komendy przy „trudniejszych” pokusach na spacerze, z dużą ilością nagród.

Warto też zadbać o higienę spacerów: prowadzić psa na smyczy w miejscach z dużą ilością zanieczyszczeń, częściej sprzątać ogród i kocią kuwetę, nie zostawiać psa samego przy wybiegach dla zwierząt. Regularne chwalenie psa za odejście od kupy i przyjście do właściciela działa lepiej niż jakakolwiek kara.

Karcenie psa za zjedzenie kupy zwykle pogarsza problem – zwierzę uczy się tylko, że musi robić to szybciej i w ukryciu, a poziom stresu rośnie.

Jeśli podejrzewasz podłoże behawioralne (nuda, lęk separacyjny, złe doświadczenia, długie zamknięcie w kojcu), dobrze jest skorzystać z pomocy behawiorysty psów. Specjalista przeanalizuje dzień psa, poziom stresu, sposób komunikacji opiekuna i zaproponuje konkretne ćwiczenia dostosowane do Waszej sytuacji.

W wielu domach prosta zmiana codzienności – więcej spacerów, trening węchowy, zabawy w poszukiwanie przysmaków, spokojny kontakt z opiekunem – wyraźnie zmniejsza nasilanie koprofagii. Pies, który ma zajęcie, jest wybiegany i emocjonalnie zaopiekowany, rzadziej szuka „atrakcji” w postaci kup na trawniku.