Jakie ryby żyją w Bałtyku? Przegląd gatunków

Ryby występujące w Bałtyku to przede wszystkim śledź, szprot, stornia nazywana też flądrą oraz okoń. W przybrzeżnych wodach można spotkać także szczupaka, sandacza, turbot, belonę, sielawę, łososia i troć wędrowną. Dorsz nadal jest gatunkiem bałtyckim, ale jego populacja znajduje się w stanie krytycznym, a połowy są niemal całkowicie zakazane.

Najpopularniejsze ryby występujące w Bałtyku

Bałtyk jest morzem o niskim zasoleniu. Jego wody określa się jako brachiczne, ponieważ powstają z połączenia wody morskiej i słodkiej dopływającej rzekami. Z tego powodu w różnych częściach akwenu żyją zarówno gatunki typowo morskie, jak i ryby słodkowodne.

Największe znaczenie w południowej części Bałtyku mają:

• śledź atlantycki,
• szprot,
• stornia, czyli flądra,
• okoń,
• szczupak,
• sandacz,
• turbot,
• belona,
• łosoś i troć wędrowna,
• sielawa oraz sieja.

W zatokach, zalewach i ujściach rzek można spotkać również płoć, leszcza, węgorza europejskiego oraz ryby z rodziny babkowatych. Ich obecność nie oznacza, że pochodzą z hodowli. Niskie zasolenie i dopływ słodkiej wody tworzą warunki, w których część gatunków słodkowodnych może okresowo przebywać w Bałtyku.

Charakterystyka wybranych gatunków

Śledź bałtycki żyje w dużych ławicach i przemieszcza się głównie w toni wodnej. Ma srebrzyste ciało oraz miękkie, tłuste mięso o wyrazistym smaku. Jest ważnym pokarmem dla dorszy, ptaków morskich i ssaków.

Szprot jest niewielką rybą pelagiczną, zwykle osiągającą około 16 cm długości. Często trafia do konserw, ale odgrywa też dużą rolę w łańcuchu pokarmowym. Polują na niego między innymi większe ryby i ptaki.

Stornia, popularnie nazywana flądrą, należy do ryb dennych. Jej spłaszczone ciało i ubarwienie pomagają jej ukrywać się na piaszczystym lub mulistym podłożu. Mięso storni jest białe, delikatne i łagodne w smaku.

Okoń, szczupak i sandacz pojawiają się głównie w zatokach, wodach przybrzeżnych oraz w pobliżu ujść rzek. Są gatunkami słodkowodnymi lub dwuśrodowiskowymi, które tolerują mniej słone fragmenty Bałtyku. Sandacz i szczupak to drapieżniki polujące na mniejsze ryby.

Turbot jest dużą rybą denną o asymetrycznym ciele. Poluje na ryby, skorupiaki i mięczaki, a jego białe mięso jest cenione w kuchni. W Bałtyku występuje naturalnie, choć nie wszędzie spotyka się go równie często.

Belona wyróżnia się długim, smukłym ciałem i wydłużonym pyskiem przypominającym dziób. Występuje przede wszystkim w południowej części morza. Jej ości mogą mieć zielonkawe zabarwienie, co jest naturalną cechą tego gatunku.

Łosoś bałtycki i troć wędrowna większość życia spędzają w morzu, lecz na tarło wpływają do rzek. Są rybami anadromicznymi, czyli migrującymi między wodami słonymi i słodkimi. Ich populacje zależą między innymi od stanu rzek, drożności szlaków migracyjnych i jakości tarlisk.

Dorsz bałtycki w stanie krytycznym

Dorsz bałtycki przez wiele lat był symbolem nadmorskiego rybołówstwa. Obecnie jego sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Populacja dorsza w Bałtyku jest w stanie krytycznym, a przyczyn należy szukać między innymi w presji połowowej, pogarszających się warunkach środowiskowych, zmianach klimatu i ograniczonej dostępności pokarmu.

W Bałtyku obowiązuje niemal całkowity zakaz połowu dorsza, z wyjątkiem przyłowu. W praktyce oznacza to, że świeży dorsz bałtycki nie powinien być traktowany jako stały produkt w nadmorskiej gastronomii. Ryba oferowana pod tą nazwą może pochodzić z importu albo być wcześniej zamrożona.

Hasło „świeży dorsz prosto z Bałtyku” w wielu smażalniach może więc wprowadzać w błąd. Sam dorsz nadal występuje w morzu, ale jego obecność w menu nie świadczy o legalnym, lokalnym połowie.

Ryby inwazyjne w Bałtyku

Babka bycza (Neogobius melanostomus) pochodzi z rejonu Morza Czarnego i Kaspijskiego. W Bałtyku pojawiła się między innymi w Zatoce Puckiej, gdzie została stwierdzona już w 1990 roku. Obecnie należy do najliczniejszych ryb w wielu przybrzeżnych rejonach akwenu.

Ten niewielki, odporny gatunek konkuruje z rodzimymi rybami o pokarm i kryjówki. Żywi się między innymi małżami, skorupiakami i ikrą. Babka bycza stała się też pokarmem dla większych ryb, dlatego jej obecność zmienia relacje między gatunkami w strefie przybrzeżnej.

Wędkarze mogą spotkać również inne obce babki, lecz to właśnie babka bycza jest jedną z najlepiej zadomowionych ryb inwazyjnych w Bałtyku. Jej rozprzestrzenianie pokazuje, że skład gatunkowy morza podlega stałym zmianom.

Znaczenie ryb bałtyckich dla ekosystemu

Ryby tworzą rozbudowaną sieć zależności między planktonem, bezkręgowcami, ptakami i ssakami morskimi. Śledź i szprot odżywiają się drobnymi organizmami, a same stają się pokarmem dla większych drapieżników.

Dorsz pełnił w Bałtyku funkcję ważnego drapieżnika, ograniczającego liczebność śledzia i szprota. Gdy jego populacja spada, zmieniają się proporcje między poszczególnymi grupami organizmów. Babka bycza również wpływa na te zależności, ponieważ konkuruje z rodzimymi rybami i wykorzystuje zasoby przybrzeżnego dna.

Stan ryb zależy także od temperatury, natlenienia, zasolenia i jakości wody. Szczególne znaczenie mają głębokie partie morza, do których słona woda napływa przez cieśniny duńskie. W przypadku ograniczonego dopływu tlenu warunki dla ryb dennych stają się trudniejsze.

Jak rozpoznać świeżą rybę nad morzem?

Sam napis „świeża” nie informuje, gdzie ryba została złowiona. Produkt rozmrożony może być bezpieczny i smaczny, lecz restauracja powinna jasno określać jego pochodzenie oraz sposób przechowywania.

Przed zamówieniem warto sprawdzić:

• czy menu podaje nazwę gatunku oraz miejsce połowu,
• czy określenie „bałtycka” dotyczy konkretnej ryby, a nie całego dania,
• czy obsługa potrafi wyjaśnić, czy produkt był mrożony,
• czy oferta nie przedstawia importowanej ryby jako lokalnego połowu.

Większość ryb serwowanych w nadmorskich smażalniach pod nazwą „halibut” lub „kargulena” to ryby importowane, które nie występują w Morzu Bałtyckim. Wybierając lokalne gatunki, szukaj w menu śledzia, flądry, czyli storni, lub okonia.

Halibut i kargulena nie są rybami bałtyckimi. Halibut występuje w północnych wodach Atlantyku i Pacyfiku, natomiast pod nazwą kargulena zwykle oferuje się rybę pochodzącą z innych akwenów. Ich obecność w menu jest możliwa, ale oznacza import, a nie połów w Bałtyku.

Warto zachować ostrożność także przy słowie „dorsz”. W aktualnych warunkach świeży dorsz bałtycki jest rzadkością. Jeżeli restauracja nie podaje obszaru połowu, najlepiej zapytać, skąd pochodzi ryba.

Gospodarcze znaczenie ryb Bałtyku

Rybołówstwo, przetwórstwo i gastronomia nadmorska nadal mają znaczenie dla gospodarki państw położonych nad Bałtykiem. Śledź, szprot, stornia, turbot i ryby słodkowodne z przybrzeżnych akwenów trafiają do sklepów, restauracji oraz zakładów przetwórczych.

Zmniejszenie populacji dorsza wymusiło jednak ograniczenie połowów i zmianę oferty. Nie można już opierać lokalnej gastronomii na założeniu, że każda ryba zamawiana nad morzem pochodzi z pobliskiego akwenu. Świadomy wybór oznacza sprawdzenie gatunku, pochodzenia oraz informacji o mrożeniu, zamiast kierowania się samą nazwą dania.